Copy
Bekijk deze e-mail in je browser
Cyclus Ikonen
10 januari t/m 14 februari 2021
“Vroeg in de morgen, donker was het nog”
 
Door Johanneke Bosman

Icoon, eikoon in het Grieks, betekend zoveel als ‘afbeelding’.  In de oosters Orthodoxe kerken is een icoon een afbeelding van een heilige of een bijbels tafereel en nemen iconen binnen het liturgische en het ‘gewone’ geloofsleven een belangrijke plaats in. Een icoon werkt twee kanten op. Als eerste beeldt een icoon een persoon of tafereel af wie of wat belangrijk is voor de gelovige. Christus, de Moeder Gods, de apostelen, de heiligen en de grote feesten worden zo zichtbaar en tastbaar dichtbij gebracht bij de mensen die de iconen zien. Zo openen de iconen vensters naar de hemel. Als tweede werken iconen ook andersom, ze laten door de afgebeelde persoon of het feest het Hemelse Licht door. Ze laten het Goddelijke Licht schijnen daar waar de icoon is. Het hoeft daarmee niet perse een kunstig geschilderd exemplaar te zijn, een gedrukt prentje in een portemonnee, een autosticker of een plastic plaatje heeft dezelfde werking. Ze openen naar de hemel en ze laten Gods Licht schijnen, geschilderd, gedrukt of van plastic.
Een icoon, zo zouden we ook kunnen zeggen, weerspiegelt iets van de Openbaring. In deze tijd na Kerst, waarin het Licht zich heeft geopenbaard, maar de dagen nog donker lijken kunnen iconen ons inspireren om het Licht van de openbaring gestalte te geven.
 
In deze cyclus gaan we aan de hand van klassieke iconen uit de oosters Orthodoxe kerken mee in de optocht met hun Licht. Wie beelden ze af, wat stralen ze uit? Openen ze ook voor ons een venster? Schijnt er Licht door hen voor ons? Wat zijn hun verhalen.
Naast de ‘klassieken’ kijken we ook een klein beetje naar de ‘modernen’. Want schijnt er door alles wat wij een icoon noemen Licht?
 
Zondag 10 januari
Thema: Licht in Drieën
Voorganger: Harry Pals
Lezing: Genesis 18: 1-16 en Johannes 16: 13-15
 
  Afbeelding icoon: Oudtestamentische Triniteit
 
In de Kerstnacht, hebben wij het Goddelijk Licht verwelkomd in de gedaante van het hulpeloze kind. De Heilige Geest was over Maria gekomen om Jezus als mens geboren te laten worden als Zoon van de Vader. De Drie-Ene God spreekt zich uit in deze gebeurtenissen. In de icoon van vandaag zien we een andere vorm van de Triniteit. We zien de mannen, de drie engelen bij de tent van Abraham en de eik van Mamre. Deze icoon verbeeld de Philoxenie van Abraham, de gastvrijheid van Abraham. Bij Johannes horen we een hele abstracte vorm van de Triniteit. God, Christus en de Geest, zij laten alle drie Licht schijnen als het duister is, in de nacht van kerstmis, in leven schenkende en scheppende creativiteit en op de ochtend van Paasmorgen. Als we kijken naar juist deze icoon, van drie mannen/engelen aan een tafel hoe schijnt de Triniteit voor ons door?
 
Zondag 17 januari m.m.v. leden van het Janskoor
Thema: Wie Mij kent, dwaalt niet in duisternis
Voorganger: Kees van der Zwaard
Lezing: Johannes 8: 12 - 20
 
 Afbeelding icoon: Christus Pantocrator
 
De icoon van Christus als Pantocrator, als Albeheerser, is een van de belangrijkste in de orthodoxe iconografie. We zien Christus afgebeeld ongeveer tot Zijn middel terwijl Hij een gezegend gebaar maak met Zijn ene hand en een opengeslagen of dicht evangelieboek vasthoudt.
De kleuren van de kleding geven de twee naturen van Jezus aan, Zijn menselijke en Zijn goddelijke. Het rode of gouden onderkleed staat voor de goddelijke natuur. Het blauwe bovenkleed voor Zijn menselijke natuur.  De twee naturen worden ook aangegeven in het aureool rond het hoofd van Christus. (niet op elke icoon van de Christus Pantocrator is dat even goed te zien…..) Zo staat er HO OON (De Zijnde). Links en rechts van het hoofd staat IS XS ( Jezus Christus).
Deze icoon is in de oosters Orthodoxe kerken heel belangrijk door het alles overstijgende van wat Christus symboliseert. Het Boek dat verwijst naar het vleesgeworden Woord, is onlosmakelijk verbonden met Jezus. De getuigenis die Jezus geeft over wie Hij is en hoe dat Licht zal werpen over alles, is de boodschap die door moet schijnen door deze afbeelding. Als we kijken naar deze icoon, wie zien we dan? De mens of de God? Zien we iets hoogverheven of een zegenende hand? Zien we een boek of ogen?
 
Zondag 24 januari
Thema: Schijnt een icoontje wel?
Voorganger: Jasja Nottelman
Lezing: Johannes 16: 15 - 21
 
 Afbeelding: Moderne emoticons
 
Wat zegt een woord? Wat zegt een icoon? En wat zegt de huidige digitale beeldtaal ons als we appen en communiceren met icoontjes en emoticons? Waar, buiten de (kerkelijke) kunst, lopen we aan tegen plekken waar het Licht door heen kan schijnen als we dagelijks leven? Er zijn visuele prikkels genoeg! TV, telefoon, internet, reclames buiten en binnen. We communiceren met mini afbeeldingen zowel zakelijk als privé en we verwachten eigenlijk ook nog dat ze bewegen, anders is het snel traag of saai.
Via Johannes horen we Jezus iets zeggen over waarheid, over inhoud, over relaties. Hoe rijmen we dat met onze huidige manier van communiceren? Als we geloven dat er Licht kan schijnen door woorden van Jezus, kan er dan ook Licht schijnen door moderne icoontjes die woorden vervangen?
 
Zondag 31 januari m.m.v. leden van het Janskoor
Thema: Opgedragen in het Licht
Voorganger: Joop Smit o.s.a.
Lezing: Lucas 2: 22 - 40
 
 Afbeelding icoon: Moeder Gods Smolenskaja
 
2 Februari is het Maria Lichtmis, of anders gezegd de Opdracht van Jezus in de Tempel. In deze icoon zien we de Moeder Gods (Maria wordt eigenlijk altijd de Moeder Gods genoemd ipv bij haar voornaam) die haar kind toont en present stelt. Met haar hand geeft zijn aan waar het om gaat, Christus. Jezus zelf heeft een rol perkament in Zijn hand en maakt een zegenend gebaar met Zijn andere hand. Jezus en de Moeder Gods kijken elkaar niet aan. Jezus is gericht op  iets wat zich buiten de randen van de afbeelding afspeelt. Het lijkt of de Moeder Gods Jezus, zoals in de Tempel, opdraagt. Ze draagt Jezus op aan een ander doel, dan haar eigen moederlijke zorg. Ze lijkt Jezus de wereld in te zetten.
Bij Lucas horen we dat Jezus voorbestemd is om bijzondere dingen te gaan doen. Hij wordt een licht genoemd. Wat laat deze icoon ons zien? Iets van de Moeder Gods? Iets van het Licht van Jezus?
 
Zondag 7 februari
Thema: Icoon of Idool
Voorganger: Elise Rommens - Woertman
Lezing: Exodus 21: 1 - 6 en Johannes 12: 44 - 50
 
 Afbeelding: Maria van Moskou
 
Bij het woord icoon hebben we vrijwel meteen een beeld voor ogen van een religieuze kunstvorm die verweven is met de oosters Orthodoxe kerken. We zien de goudomrande afbeeldingen van Christus, de Moeder Gods, de heiligen en apostelen voor ons. In een kerk, met kaarsje en de geur van wierook en iets van een mystieke sfeer die er dan hangt.
Toch is dat niet de enige betekenis die aan het woord icoon kleeft. We spreken van mode- of stijliconen, we hebben het over mensen die een icoon zijn van de strijd voor vrijheid of vrede, we hebben het over popiconen als Prince of Lady Gaga. Ook noemen we Sean Connery een icoon van de Bondfilms en heeft iedereen wel een sporter, muzikant of filmster die hij/zij een icoon van die wereld vindt. Vroeger hingen er kamers vol met posters van die ‘grootheden’, nu zijn de telefoons vol met linkjes en like-jes rond deze mensen. Zijn die mensen die we een ‘icoon’ noemen ook echt een ‘afbeelding waar Licht door heen straalt’? Of zijn het idolen, die net als ‘gewone’ mensen goede en minder goede dingen doen?
Hoe gaan wij om met de verheerlijking van deze idolen, met deze iconische mensen?
We noemen sommige mensen, niet alleen iconisch, maar soms ook heilig. Denk aan Gandhi, of Moeder Theresa. Schijnen zij dan Licht door? In Exodus horen er dat er geen afgodsbeelden gemaakt morgen worden, en bij Johannes horen we Jezus zeggen dat we op Hem gericht moeten zijn. Wat moeten we dan met die moderne ‘iconen’?

Zondag 14 februari  m.m.v. leden van het Janskoor
Thema: Niet door mensenhanden gemaakt, aangeraakt door het doorschijnend Licht
Voorganger: Kees van der Zwaard
Lezing: Marcus 5: 25 - 34
 
 Afbeelding icoon: Heilig Mandylion
 
Deze icoon van het gelaat van Christus dankt de naam aan het Arabische woord voor doek, namelijk mandil. Ook wordt deze icoon genoemd: ‘Niet door Mensenhanden Gemaakt portret van Christus’. Het is geïnspireerd op de legende van koning Abgar van Edessa. De koning, die ernstig ziek was, zou een gezant naar Christus hebben gestuurd met het verzoek naar Edessa te komen, om hem te genezen. Christus kon niet aan dit verzoek voldoen, dus gaf hij de gezant (in sommige versies de apostel Thaddeus) een doek mee met daarop de afdruk van zijn gezicht. Toen de ziek koning de doek aanraakte, genas hij onmiddellijk. Het oorspronkelijke doek werd in 944 van Edessa naar Constantinopel gebracht waar het na 1204 spoorloos is verdwenen in de geschiedenis.
 
In dit verhaal van Koning Abgar horen we doorklinken dat een afbeelding van Christus, die niet door mensenhanden is gemaakt, maar door Christus zelf, het Goddelijk Licht laat schijnen op de plek waar die afbeelding is. Op de achtergrond van dit verhaal uit de oosterse kerken, horen we misschien een kleine echo van het verhaal van de doek waar Veronica het gezicht van Christus mee afdroogde tijdens de Kruidweg en waarop ook het gezicht van Christus achterbleef uit de westerse kerk. Ook het vertrouwen, dat het niet fysiek aanraken van Jezus nodig is, maar het kleed van Hem genoeg kan zijn, zoals we horen in het evangelie klinkt hier mee. Als we kijken naar deze icoon, verteld het gelaat van Jezus Zijn verhaal? 

Voorbereiding viering

Een dienst wordt voorbereid door een groepje mensen, onder wie de voorganger van deze viering. Met elkaar praat je over de tekst en zoek je de liederen uit. Iedereen kan hieraan meedoen.

Je kunt je opgeven via een
mail aan de liturgiecommissie of de voorganger van dienst. Ook ligt er een schrift in de Janskerk om je op te geven. Geef tevens aan om welke viering het gaat en hoe je te bereiken bent (telefoonnummer – emailadres).
Facebook Oecumenische Janskerkgemeente
Website Oecumenische Janskerkgemeente
Secretariaat Oecumenische Janskerkgemeente
Copyright © 2019 Oecumenische Janskerkgemeente, All rights reserved.

Je voorkeuren aanpassen voor de Nieuwsbrief Oecumenische Janskerkgemeente en andere mails van de Oecumenische Janskerkgemeente of
Je uitschrijven voor de Nieuwsbrief en andere mails van de Oecumenische Janskerkgemeente

 






This email was sent to <<Email Address>>
why did I get this?    unsubscribe from this list    update subscription preferences
Oecumenische Janskerkgemeente · Boerhaaveplein 199 · Utrecht, 3552 CT · Netherlands

Email Marketing Powered by Mailchimp