December 2019
AJF is proud to announce the launch of its Digital Library project dedicated to the history of Armenian jewellery art. In the digital age, this project may resonate far more effectively among scholars, researchers and the public at large. The very rich history of Armenian applied arts throughout the ages is a treasure trove for those who examine cross-cultural influences and universal arts and crafts expressions – as well as craftsmen and designers seeking knowledge and inspiration.  Further to the Treasures of Western Armenia publication realized through a collaboration agreement with the Saint Petersburg Ethnography Museum - as well as several other scholarly articles - AJF is now embarking on this new quest to present to the public existing and new analytical e-books and materials relevant to Armenian and global jewellery.

The first of the AJF Digital Library series was made possible thanks to an accord with Armenian American author Osep Tokat who entrusted AJF the task of digitizing his capital work Armenian Master Silversmiths. This bilingual publication was printed originally in English and Armenian by Van Publishing in Los Angeles in 2005. Thereafter, a revised edition was published by Aras in Istanbul in 2009.

Tokat’s celebrated publication contains both research, as well as an invaluable collection featured through catalogued illustrations. Even though the author focuses on Van’s rich tradition of silversmithing, he also makes a brief introduction to the history of the Armenians and the history of Armenian jewellers in various communities. “Armenians have been the transmitters of may arts and crafts, not only within the borders of the Ottoman Empire, but  throughout Russia, Iran, Georgia, Europe, Arab countries, India and the United States,” states the author.  

On this occasion, AJF asked world-renowned scholar and President of the Society of Jewellery Historians Jack Ogden to review the “remarkable” Armenian Master Silversmiths volume. We are very honoured to publish herewith, for first time, his critical article on this publication. AJF is very grateful to Dr. Ogden for his invaluable insights.

If we do not safeguard our heritage
we will have nothing in the future
[Osep Tokat, Epilogue]
Cover picture: Cross with relic, silver with precious stones. 1846. Lim, Vaspurakan. St. Ejmiatsin Museum.
Մասունքով խաչ։ Արծաթ եւ թանկագին քարեր։ 1846։ Լիմ, Վասպուրական։ Սբ. Էջմիածնի թանգարան։
Access Osep Tokat's e-book at Armenian Master Silversmiths
Tokat’s “profound fondness for silver” was prompted by what he calls “a handful of delicate Armenian artworks” that his parents had somehow managed to hold onto when they survived the Armenian genocide of 1915. Those objects lead to his research and determination to “immortalize the names of all the wonderful master craftsmen whose talent proved insufficient for saving their lives”, the craftsmen to whom the book is dedicated.  This book thus commemorates the makers as well as their products and is a revised edition of an English/Armenian version published in Yerevan, Armenia in 2005.
Armenian craftsmen and merchants have played a fundamental part in the history of jewellery and jewellery materials, but all too often are ignored or forgotten in the largely western perspective of scholarly books and articles written over the last century.

The present volume is mainly focused on the silversmithing traditions in and around Van and, appropriately, puts its subject in context by opening with histories of the Armenians and the Van region from mythical beginnings and through antiquity as, one after the other, the great powers passed through it or conquered it. These included the armies of Alexander the Great, the Romans, Parthians, Sassanians, the Arabs and, of course, the Ottomans.

Nielloed silver eggcup
with coral holder. 12 x 7 cm.
Սեւատապատուած արծաթեայ
հաւկիթագաւաթ կորալ-բռնակով։ 12 x 7 cm։
Conquerors can, and all too often do, destroy art and the artists, but in many cases they also absorb and disseminate. Tokat explains how the flowering of all the arts through the Ottoman empire, gold and silversmithing included, was largely thanks to the skills of Armenian craftsmen. Armenian gold-and silversmiths were being resettled in Istanbul by the early 1500s and soon overtook Greeks as being the predominant such craftsmen in the City. When Sultan Selim III (1789 - 1807) required gold and silver gifts for Napoleon Bonaparte, he turned to the Duzian family to make them.
Silver collection, 123 gr., private collection
Արծաթեայ վզնոց, 123 գր., մասնաւոր հաւաքածու
Following the history of the Armenians and Van comes a chapter dealing with the development of the gold-and silversmith’s arts in Armenia and includes illustrations of some early gold pieces in the History Museum of Armenia, Yerevan – objects hitherto not well known outside of Armenia.

The bulk of the book, of course, almost 130 pages, deals with the Armenian craftsmen in Van and their work. Some of the recorded names can be associated with surviving works.
A remarkable example is the Kevork Kuyumjubashian’s silver globe. The globe is supported on Atlas’s back and has a proportionately-sized moon rotating around it.  It weighs eight kilos and is half a metre high. Most of the silver work illustrated and described is on a far smaller scale and is characterised by intricate niello work, such as the tobacco boxes with dense geometric patterning and scenes of cities and major buildings. Particularly charming are the water bowls with a central articulated fish.
Niello, as Tokat says, “has a unique place in Armenian art”. Of particular interest to this reviewer are the niello recipes from three Armenian silversmiths in Van and Tavriz. They differ – a useful reminder to those researching earlier niello that consistency among craftsmen, even at the same time and place, cannot be assumed.
The range of nielloed silver objects is indeed extraordinary, from cosmetic boxes to a whip with built in whistle, from inking pads to umbrella handle. One popular type of nielloed silver tobacco case took the form of a rectangular envelope complete with engraved stamp and date. According to Istanbul master craftsman Hagop Sakayan, it was impossible for young people to openly express feelings of affection, and so young women would give such a tobacco case to the object of their love.
Another feature of courtship and betrothal was the silver engagement ring case. An old Armenian tradition meant the groom-to-be’s family placed the engagement ring in such a case where it was first blessed by the local priest or bishop, and then handed to the bride-to-be’s family.
Shining light upon such objects, their makers, marks and past meanings and purposes adds so much to our appreciation of the objects and of the societies that commissioned, made and treasured them.
The penultimate chapter deals with Armenian gold- and silversmiths “beyond Van”. This follows the diaspora and looks at the Armenian craftsmen in other parts of the world – including Russia, the Caucasus, Egypt, Ethiopia, France, India, Iran, and various cities which are now in Turkey and Syria. The scope of the final chapter with the poignant title “The Last Armenian Master Silversmiths of Istanbul” is self explanatory. The sadness with which we learn of the diaspora of Armenian silversmiths from throughout the Ottoman world in the late nineteenth and early twentieth centuries is of course leavened by the knowledge that, in Tokat’s words, they “immigrated to all four corners of the world, taking with them their craft, talent and skills.”

Nielloed silver ewer.
Height 10 cm. Author’s collection.
Սեւատապատուած արծաթեայ կուժ։
Բարձրութիւնը 10 cm։ Յեղինակի հաւաքածոյ։

One can level a few criticisms at the book, but in almost every case these reflect Tokat’s enthusiastic championing of his craftsmen over and above any others. For example, his statement that the Armenians “brought the arts of gold and silver-making to Egypt” would raise the eyebrows of anyone who looked at ancient Egyptian gold work or that of Medieval Fatamid date. Slightly different wording might have been better, but it is also a reminder that a wider investigation into the gold- and silver-smith’s art in Islamic lands between about the 13th and 17th centuries is long overdue. A few more details of actual manufacture would also have been desirable, although there are some photos of silversmiths at work. For example, a section on filigree work – to match the section on niello recipes would have been welcome. As would an explanation of how that Trabizond style chain work was made – not knowing has been a source of frustration for this reviewer for years.
But those are minor quibbles. Osep Tokat’s remarkable Armenian master silversmiths has provided the windows through which we can trace his craftsmen and their artistry.  With its amply illustrated coverage of makers, their marks and the appealing objects they produced, it is an important reference book as well as a beautiful one – a worthy tribute to the virtuosos silversmiths that it celebrates.  

“Armenian craftsmen and merchants have played a fundamental part in the history of jewellery and jewellery materials, but all too often are ignored or forgotten in the largely western perspective of scholarly books and articles”
Jack Ogden is a British historian whose academic research over some 45 years has focused on the historical use, technology and trading of gems and precious metals. He has written several books and numerous articles on these subjects and lectured worldwide. Most recently he has published Diamonds; an early history of the king of gems (Yale University Press 2018). He has been awarded a Doctorate from Durham University, the Gem-A Gemmology Diploma (with distinction) and the Diploma in Art Profession Law and Ethics (with distinction) from the Institute of Art and Law. He is an elected Fellow of the Society of Antiquaries of London and president of the Society of Jewellery Historians. He lives in Oxfordshire, UK.
Հայ Արծաթագործ Վարպետներ
Ճեք Օգդենի գրախոսականը
Enameled silver necklace. 19th century. Antep, village of Beyazıd. 82 gr. Museum of History in Armenia.
Արծնապատ արծաթեայ վզնոց։ 19-րդ դար։ Այնթապ, գիւղ Պեյազիտ։ 82 գր.։ Հայաստանի պատմութեան թանգարան։
Թոքաթի «մեծ սէրը արծաթի հանդէպ» սկիզբ առած է ինչպէս ինք կը կոչէ «բուռ մը հայկական նուրբ արուեստի գործերէն», զոր իր ծնողները կերպով մը յաջողած էին փրկել 1915-ի Ցեղասպանութիւնը վերապրելով։ Այդ իրերը պատճառ եղան անոր ուսումնասիրութիւններուն եւ նպատակին՝ «անմահացնելու այն բոլոր սքանչելի վարպետներու անունները, որոնց տաղանդը բաւարար չեղաւ իրենց կեանքը փրկելու համար», այն վարպետներու՝ որոնց նուիրուած է այս գիրքը։ Հատորն այսպիսով կը յիշատակէ ինչպէս կերտողները այնպէս ալ իրենց ստեղծագործութիւնները: Այն լրամշակուած հրատարակութիւն մըն է Անգլերէն/Հայերէն տարբերակին, որ լոյս տեսած էր 2005-ին։
Հայ վարպետները եւ առեւտրականները հիմնական դեր մը ունեցած են ոսկերչութեան եւ ոսկերչական իրերու պատմութեան մէջ, սակայն շատ յաճախ անտեսուած կամ մոռցուած մնացած են առաւելապէս արեւմտեան աշխարհը ներկայացնող անցեալ դարու գիտահետազօտական աշխատութիւններու եւ հրատարակութիւններու մէջ։

Bible, with silver covers made in Baghesh [Bitlis]. Mesrop Mashtots Library, number 9422.
Աստուածաշունչ, արծաթեայ կողքով, պատրաստուած Բաղեշում [Բիթլիս]։ Մատենադարան, համար 9422

Ներկայ հատորը գլխաւորապէս կեդրոնացած է Վանի եւ յարակից շրջաններու արծաթագործական աւանդութիւններու վրայ, եւ համապատասխանաբար, նիւթը կը զետեղէ շրջագծի մը մէջ՝ սկսելով Վանի տարածքի եւ այնտեղի հայերու պատմութեամբ, առասպելական անցեալէն մինչեւ միջնադար, մինչեւ զիրար յաջորդող մեծ տիրութիւններու գրաւումները։ Անոնց շարքին են Մեծն Աղեքսանդրի, Հռոմէացիներու, Պարթեւներու, Սասանեաններու, Արաբներու եւ իհարկէ՝ Օսմանցիներու բանակները։
Զաւթիչները յաճախ կ՚ոչնչացնեն արուեստը եւ արուեստագետները, սակայն շատ անգամներ նաեւ այդ կը իւրացնեն եւ կը տարածեն։ Թոքաթ ցոյց կու տայ թէ ինչպէս Օսմանեան կայսրութեան մէջ բոլոր արհեստներու ծաղկումը, ներառեալ ոսկերչութիւնը և արծաթագործութիւնը, մեծաւ մասամբ տեղի ունեցած է շնորհիւ հայ վարպետներու հմտութիւններուն։ 1500-ական թուականներուն հայ ոսկերիչները եւ արծաթագործները կը վերաբնակեցուին Իսթանպուլ, ուր շուտով կը գերազանցեն յոյներուն սոյն արհեստի մէջ՝ որպէս լաւագոյն վարպետները։ Երբ սուլթան Սալիմ 3-րդը (1789 - 1807) ոսկեայ եւ արծաթեայ նուէրներ կը փնտռէր Նափոլեոն Պոնաբարտի համար, ան Տուզեան ընտանիքին դիմեց զանոնք պատրաստելու համար։

Cane handle. Gold with precious stones. 1st century BC. Museum of History of Armenia.
Գաւազանի ոսկեայ բռնիչ՝ թանկագին քարերով։ ՔԱ Ա. դար։ Հայաստանի պատմութեան թանգարան։

Վանի հայոց պատմութիւնը ներկայացնելէ ետք, հատորին մէջ կը ներկայացուի ամբողջ Հայաստանի ոսկերչական եւ արծաթագործական արուեստը, ուր ներառուած են Հայաստանի պատմութեան թանգարանի որոշ նմուշներու պատկերները նկարագրութիւններով, իրեր՝ որ մինչ այժմ շատ յայտնի չեն Հայաստանէն դուրս։
Հրատարակութեան մեծ մասը սակայն, գրէթէ 130 էջ, Վանի հայ վարպետներու եւ անոնց աշխատանքի մասին է։ Նշուած անուններէն որոշներ կը կապուին մեզի հասած նմուշներու հետ։ Անոնցմէ նշանակալի է Գեւորգ Գույումճուպաշեանի արծաթեայ կլոպուսը։ Կլոպուսը կը յենի Աթլասի թիկունքին եւ ունի իր շուրջը պտտող, համամասնօրէն պատրաստուած լուսին մը։ Կը կշռէ 8 քիլոկրամ եւ ունի կէս մեթր բարձրութիւն։ Պատկերուած եւ նկարագրուած արծաթեայ գործերու մեծ մասը շատ աւելի փոքր չափերու մէջ է եւ կը բնորոշուի բարդ սեւատապատուած աշխատանքով, ինչպէս օրինակ ծխախոտի տուփերը՝ խիտ երկրաչափական ձեւաւորումներով, քաղաքի եւ կարեւոր շէնքերու պատկերներով։ Յատկապէս հմայիչ են ջուրի ամանները կեդրոնական յատուածաւոր ձուկով։

Nielloed silver water cup. Van 84, 13x6 cm., 320 gr., private collection.
Սեւատապատուած արծաթեայ ջուրի ըմպանակ։ Վան 84, 13x6 cm., 320 գր., մասնաւոր հաւաքածոյ։
Սեւատապատումը, ինչպէս Թոքաթ կ՚ըսէ, «եզակի տեղ ունի հայկական արուէստին մէջ»։ Հեղինակին համար յատուկ հետաքրքրութիւն մը կը ներկայացնեն Վանի եւ Թաւրիզի երեք արծաթագործներու սեւատի պատրաստման եղանակները։ Անոնք տարբեր են. օգտակար յիշեցում մը հին սեւատի մասնագէտներուն, որ նոյնիսկ նոյն ժամանակաշրջանի եւ վայրի վարպետներու միջեւ այդ պատրաստման եղանակները նոյնական չենք կրնար համարել։
Սեւատապատուած արծաթեայ իրերու տեսականին իսկապէս զարմանալի է. զարդատուփերէն մինչեւ մտրակներ՝ ներկառուցուած սուլիչով, ներկի ամաններէն մինչև անձրևանոցի բռնակներ։ Արծաթեայ ծխախոտատուփերու տեսակ մը ծրարի տեսք ունի, կնիքով եւ ամսաթիւով հանդերձ։ Ըստ իսթանպուլեան վարպետ Յակոբ Սահակեանի՝ երիտասարդները չէին կրնար իրենց զգացումները ազատօրէն արտայայտել, ատոր համար երիտասարդ աղջիկները ասյպիսի ծխախոտատուփեր կը նուիրէին իրենց սիրեցեալին։ Այսպիսի յարաբերութիւններու արտայայտութիւն մըն էր նշանադութեան մատանիներու արծաթեայ տուփը։ Ըստ հին հայկական աւանդութեան մը փեսացուին ընտանիքը նշանադրութեան մատանին կը դնէր նման տուփի մը մէջ, որ կ՚օրհնուէր տեղւոյն քահանային կամ եպիսկոպոսին կողմէն, եւ ապա այն կը յանձնուէր հարսնցուին ընտանիքին։ Նման առարկաներու, անոնց հեղինակներու, իրենց նշաններու եւ աւանդական նշանակութիւններու եւ կիրառութիւններու լուսաբանումը զգալիօրէն կ՚աւելցնէ մեր արժեւորումը այդ առարկաներու, անոնց պատուիրատուներու, ստեղծողներու եւ պահպանողներու հասարակութեան հանդէպ։
General Andranik's sword, Armanian masters of Egypt, Museum of History of Armenia
Անդրանիկ զօրավարի թուրը, եգիպտահայ վարպետներ, Հայաստանի պատմութեան թանգարան
Նախավերջին գլուխը՝ «Վանէն անդին», նուիրուած է ընդհանուր հայ ոսկերիչներուն եւ արծաթագործներուն։ Այն կը ներկայացնէ Սփիւռքի հայ վարպետները՝ Ռուսաստանի, Կովկասի, Եգիպտոսի, Եթովպիոյ, Ֆրանսայի, Հնդկաստանի, Իրանի եւ այլ քաղաքներու, որոնք այժմ Թիւրքիոյ եւ Սուրիոյ մէջ կը գտնուին։ Հատորին վերջին գլուխը արդէն պարզ է իր դառը վերնագիրէն. «Իսթանպուլի վերջին հայ արծաթագործները»։ Տխրութիւնը, որով կը տեղեկանանք ուշ 19-րդ եւ վաղ 20-րդ դարերուն ամբողջ Օսմանեան աշխարհէն ձեւաւորուած հայ արծաթագործներու սփիւռքին մասին, կը փարատի անշուշտ այն գիտելիքով, որ ինչպէս Թոքաթ կ՚ըսէ՝ «անոնք գաղթեցին աշխարհի չորս ծայրերը, տանելով իրենց հետ իրենց գործերը, տաղանդը եւ հմտութիւնը»։
Aram Aramian, Nielloed silver wine gobblets, Aramian family collection
Արամ Արամեան, արծաթեայ սևատապատուած գինու գաւաթներ, մասնաւոր հաւաքածու
Կրնանք քանի մը քննադատութիւններ ալ ընել աշխատութեանս վերաբերեալ: Յամենայն դէպս, գրէթէ միշտ անոնք կը վերաբերին հայ վարպետներուն հանդէպ հեղինակի յատուկ խանդավառութեան եւ մեծարանքին։ Օրինակ՝ իր պնդումը թէ հայերը «բերած են ոսկերչական եւ արծաթագործական արուեստը Եգիպտոս» կրնայ հին Եգիպտոսի կամ միջնադարեան Ֆաթամիդ շրջանի ոսկերչութիւնը ուսումնասիրած ոևէ մեկու մը զարմանքը առաջացնել։ Մտքի տարբեր ձևակերպում մը աւելի լաւ պիտի հնչէր. սակայն այս նաեւ յիշեցում մըն է մեզի որ 13-էն 17-րդ դարերու իսլամական տարածքներու ոսկերչութիւնը եւ արծաթագործութիւնը աւելի լայն հետազօտութեան կը կարօտին։ Քիչ մը աւելի արտադրական մանրամասներ ալ ցանկալի պիտի ըլլային, չնայած որ աշխատանքի մէջ գտնուող արծաթագործներու քանի մը պատկերներ կան։ Օրինակ սեւատի բաղադրատոմսերու կողքին, ցանցահիւսազարդերու (filigree) նուիրուած բաժին մը ցանկալի պիտի ըլլար։ Նոյնպէս, Տրապիզոնի ոճի շղթայագործութեան (chain work) մասին կրնանք նշել – բան մը որ երկար տարիներ հեղինակիս տառապած է:

Ասոնք սակայն մանրուքներ են։ Յովսէփ Թոքաթի նշանաւոր «Հայ արծաթագործ վարպետներ»-ը մեզի համար պատուհան մը բացած է, որուն միջոցով ականատես կ՚ըլլանք հայ վարպետներուն եւ անոնց արուեստին։ Սոյն վարպետներու, անոնց նշաններու եւ գրաւիչ գործերու ընդարձակ նկարագրութեան շնորհիւ այս հատորը կարեւոր, ինչպէս նաեւ գեղեցիկ տեղեկատուական հրատարակութիւն մըն է. արժանի նուիրաբերում մը՝ այն տաղանդաւոր արուեստագետներուն, որոնց կը մեծարէ։
Passing trade secrets to the next generation
Արհեստի գաղտնիքներու փոխանցումը նոր սերունդին
Բրիտանացի պատմաբան Ճեք Օգդենի 45 տարուայ գիտահետազօտութիւն-ներու առանցքը կազմած են թանկարժէք քարերու եւ մետաղներու պատմական գործածութիւնը, տեխնալոգիաները եւ առևտուրը։ Ան քանի մը գիրքեր եւ բազմաթիւ յօդուածներ հեղինակած է այս նիւթերուն շուրջ, ինչպէս նաեւ դասախօսած է աշխարհով մէկ։
Վերջերս ան հրատարակած է «Ադամանդներ. գոհարներու թագուհիի հին պատմութիւնը (Yale University Press 2018)։ Անոր շնորհուած են Տոքթորի կոչում Դուրհամի համալսարանի կողմէ, ինչպէս նաեւ Gem-A Գոհարագիտութեան եւ Արուէստի Մասնագիտացման Իրաւունքի եւ Բարոյագիտութեան վկայականներ Արուէստի եւ իրաւունքի կաճառի կողմէ։ Ան Լոնտոնի Հնահաւաքներու Ընկերութեան ընտրեալ Անդամ է եւ Ոսկերչական Պատմագէտներու Հասարակութեան նախագահը։ Օգդեն կը բնակի Օքսֆորդշայըր, Միացեալ Թագաւորութիւն։
Silver belt, mid-19th century, Sivas. Museum of History of Armenia.
Արծաթեայ գօտի, 19-րդ դարու կէս, Սիվաս։ Հայաստանի պատմութեան թանգարան։

Armenian Jewellers Foundation

The Armenian Jewellers Foundation was established in 2013 to advance the heritage of Armenians in jewellery. AJF's mission is to undertake historical research, document present-day success-stories and ensure the transfer of knowledge to a new generation. The international scholarship program promotes and supports students in Armenia and the Diaspora to further their specializations by providing scholarships and quality education and training (see promo video).
Help AJF realize its programs and support the next
generation of industry leaders by donating here.
Like us on Facebook.
Copyright © 2019 Armenian Jewellers Foundation, All rights reserved.

Want to change how you receive these emails?
You can update your preferences or unsubscribe from this list.

Email Marketing Powered by Mailchimp